De kaart en het gebied van Michel Houellebecq

Soms weet je al van bij de eerste zin dat je een bijzonder boek in handen hebt. Ik had dit gevoel al bij de flaptekst.

Oordeel zelf:

"Als Jed Martin, hoofdpersoon van deze roman, het verhaal ervan moest navertellen, zou hij misschien beginnen bij de combiketel die het begaf op een koude dag in december. Of bij zijn vader, een bekend, geëngageerd architect, met wie hij tal van eenzame kerstdiners heeft genoten. Hij zou in elk geval melding maken van Olga, een beeldschone Russische die hij aan het begin van zijn carrière heeft ontmoet toen hij voor het eerst zijn fotografische werk op basis van Michelinkaarten exposeerde. Dat was voor hij wereldwijd succes boekte met zijn beroepenreeks, waarin hij persoonlijkheden uit alle mogelijke milieus (onder wie de schrijver Michel Houellebecq) portretteerde tijdens de uitoefening van hun beroep. Hij zou ook moeten vertellen hoe hij commissaris Jasselin een gruwelijke moordzaak hielp oplossen, waarvan de afschuwelijke details het politiekorps nog lang zouden heugen. Tegen het einde van zijn leven zou hij een zekere sereniteit bereiken en alleen nog gefluister voortbrengen."

Few. En dat is nog maar de flaptekst.







Het verhaal begint bij Jed Martin, een eenzaat die in zijn slecht onderhouden en behoorlijk vuil appartement zit te klooien met productfotografie. Tot hij een fotoreeks maakt met Michelinkaarten. Hij wordt opgemerkt door een knappe Russische vrouw (Olga) die werkt voor Michelin. Zij zorgt ervoor dat er een drukbezochte expositie komt die meteen ook de doorbraak forceert voor Jed.

Daarna begint Jed te schilderen, met bekende personen in de hoofdrol zoals Bill Gates en Steve Jobs. Hij wil dat de beroemde schrijver Michel Houellebecq voor hem de introductietekst van de catalogus schrijft. Daarom gaat Jed de schrijver verschillende keren bezoeken. De schrijver (Houellebecq dus) wordt opgevoerd als een depressieve, vereenzaamde en zelfs ietwat stinkende man die in een - op wat plastieken tuinmeubels na - zo goed als leeg huis in Ierland woont.

En dan gebeurt er een moord en kruipen we deels in de huid van inspecteur Jasselin. Je voelt zijn frustratie, zijn onzekerheid tijdens het moordonderzoek. Het verhaal eindigt opnieuw bij Jed, die het landshuis van zijn grootmoeder koopt inclusief 700 hectare bos. Die laat hij omheinen, en trekt er pal in het midden een asfaltweg door. Zo kan hij zonder omwegen elke dinsdagochtend gaan shoppen in een zo goed als verlaten Hypermarché. Hét hoogtepunt van zijn week.

"De kaart en het gebied" is een mengeling van satire, verbluffende beeldspraak en observaties. Totaal niet te vergelijken met de harde wereld die hij bijvoorbeeld in "Elementaire deeltjes" schiep... en dan toch weer wel. Je hebt de neiging om dit boek als een echte pageturner te lezen en hem er met een rotvaart door te jassen. Maar dat mag je echt niet doen. Want er zijn zoveel lagen in dit boek verwerkt, het is zo meesterlijk geschreven...


Een heel straf boek dus. En het zou mij niet verwonderen mocht Houellebecq ooit eens de Nobelprijs winnen. Echt niet.

De vroolijke tocht van Cyriel Buysse

Ik weet niet wat ik heb met Cyriel Buysse, maar als ik iets van hem lees dan is dat voor mij een soort van "thuiskomen". De verhalen zijn minstens honderd jaar oud, maar voor mij zijn ze nog steeds razend actueel. Als tiener was ik verslaafd aan zijn boeken. Tantes is en blijft mijn favoriet. Ik denk dat hij zijn tijd ver vooruit was. Als je bijvoorbeeld Stijn Streuvels leest, dan mist dat toch een zekere frisheid. Iets wat ik bij Buysse totaal niet heb.





Michiel Hendryckx is ook zo'n Buysse fan. Hij heeft speciaal voor deze uitgave de tochten die Cyriel Buysse honderd jaar geleden doorheen Frankrijk maakte, opnieuw gereden. En eigenlijk is dat een zeer goede zaak voor dit boek. De extra info die Michiel meegeeft is echt handig. Ik wist bijvoorbeeld niet wie de schrijver was van Cyrano de Bergerac. Ik ken het verhaal wel, maar de schrijver...

Maar ik loop weer voor op de feiten. De Vroolijke Tocht is een bundel reisverhalen die Buysse schreef begin vorige eeuw. Hij was de trotse bezitter van een automobiel. Een Minerva dan nog wel. In die tijd waren er nog maar een 6000-tal automobielen in België en ze waren helemaal niet geliefd onder de gewone bevolking. Toen bestonden er nog geen snelheidscontroles en er zaten toen toch al een paar serieuze snelheidsduivels tussen die - in het beste geval - een kip omver reden. Maar meestal waren het tweevoetige wezens, ook wel kinderen genaamd die onder hun wielen terecht kwamen. Ja ook in die tijd.

Gelukkig hield Buysse niet van snelheid. Hij tufte met zijn Minerva doorheen Frankrijk en wij mogen daar ruimschoots van meegenieten. Zijn beschrijvingen zijn zalig. Een ander woord heb ik er niet voor. En Buysse komt in deze verhalen echt tot zijn recht wanneer er zich rampspoed voordoet. Bijvoorbeeld wanneer een klein trompetje uit zijn auto gestolen wordt terwijl hij geniet van een heerlijke steak bearnaise. De situaties die daarop volgen zijn gewoonweg hilarisch.

Nog een memorabel moment is wanneer hij met zijn beste vriend Emile Claus (schilder) over de tuinmuur kijkt van Claude Monet, Claus' grote voorbeeld, en ze zien hem daar op een bankje zitten met zijn dochters. Hoe Buysse de reactie van Claus omschrijft is gewoonweg ontroerend.

Het laatste verhaal kan mij het meeste smaken, maar dat komt gewoon omdat Buysse dan zijn "mecano" heeft meegenomen (dat is een chauffeur/pechverhelper). Die man spreekt het dialect waarmee ik ben opgegroeid en hetwelk ik nu veel te weinig hoor. Ik mis het soms. Een beetje melig, ik weet het, maar het zij zo.

Bij het boek zitten twee cd-roms met de reisverslagen van Michiel Hendryckx en ik raad je aan (als je het boek koopt, natuurlijk) om eerst dat te beluisteren en dan pas het boek te lezen. Het zijn trouwens zeer fijne fragmenten om naar te luisteren en ik ben er zeker van dat ik ze zeker nog een paar keer zal beluisteren.

De Vroolijke Tocht is, wat mij betreft, een absolute aanrader. Het geeft je zin om door Frankrijk te reizen en om zelf de plaatsjes waar Buysse en zijn gezelschap geweest is, te bezoeken. En dat is altijd een goed teken.


Aanrader!




Ann

Het raadsel Spinoza. Een knap boek.

Ik heb altijd al een boon voor Spinoza gehad. Voor mensen die Spinoza niet kennen, het is een 17de eeuwse filosoof van Portugees Joodse afkomst maar die zijn hele leven in Nederland heeft gewoond. Het was een bijzonder man die het aandurfde op het geloof in vraag te stellen. En al zeker de notie "God". Mocht hij dat een tiental jaar eerder gezegd hebben, dan was hij gegarandeerd op een wel zeer persoonlijke barbecue terecht gekomen.

Gelukkig voor hem woonde hij in het tolerante Nederland. Althans, de Nederlanders waren tolerant... de Joden een pak minder. De Joodse religieuze autoriteit sprak zelfs een Cherem over hem uit. Dat wil gewoonweg zeggen dat hij voor de rest van zijn leven geen contact meer mocht hebben met Joden, dus ook zijn met eigen familie niet.





Dit boek gaat deels over de gevolgen van de Cherem en hoe hij daarmee omging. Alhoewel de auteur nadrukkelijk zegt dat het alleen maar giswerk is. Er is over de mens Baruch of Bento (Benedictus) Spinoza heel weinig bekend. Zijn filosofische werken daarentegen hebben enorm veel mensen aangesproken, en zelfs veranderd. Goethe bijvoorbeeld was begeesterd door Spinoza. Er werd zelfs verteld dat hij een heel jaar lang het boek "Ethica" met zich mee sleurde.

En precies dat feit intrigeerde de tweede hoofdfiguur in dit boek, Alfred Rosenberg. Alfred was een notoire jodenhater en behoorde tot de vroege intimi van Hitler. Het portret dat de schrijver (Irvin D. Yalom) van Rosenberg schetst, is veel accurater want er bestaan nu eenmaal meer documenten over deze man. Hij was er verantwoordelijk voor dat belangrijke kunstwerken en bibliotheken van de Joodse slachtoffers in Duitse handen viel. Zo ook de boekenverzameling van Spinoza. 't Is te zeggen de gereconstrueerde bibliotheek, want na de dood van Spinoza was alles openbaar verkocht. Aan de hand van documenten van de notaris die de verkoop toen organiseerde, hebben ze 150 jaar later de bibliotheek opnieuw kunnen samenstellen (maar dan niet met de originele boeken).

Dit verhaal is dus een tweeluik en aan de hand van dialogen tussen Spinoza en Franco Benitez (een Jood die Spinoza clandestien opzocht) en Rosenberg met zijn psychiater anderzijds. De schrijver van dit boek is een psychotherapeut en eigenlijk is dit verhaal een denkbeeldig gesprek met de twee hoofdfiguren en de schrijver.

Daarom mag je eigenlijk dit boek niet als roman zien, maar eerder als een soort van naslagwerk. Razend interessant en heel leerrijk. Ik heb er alvast van genoten, en hopelijk jullie ook.


Ann

HhhH, een lichtjes geniaal boek.

Himmlers hersens heten Heydrich is de naam van het debuut van Laurent Binet. Ik had het boek al een hele tijd geleden zien liggen, maar ik vond het zo'n rare titel dat het mij niet echt aansprak. Tot ik het voor een prikje vast kon krijgen.





Het boek vertelt drie verhalen op een heel unieke manier. Enerzijds wordt het verhaal verteld van Heydrich, het hoofd van de SS en rechterhand (en volgens velen de brains) van Himmler. Alles wat over hem in dit boek verteld wordt is geschiedkundig juist. Zijn carrière bij de Nazi's, de intriges, de moorden, zijn aandeel in de Kristalnacht, zijn belangrijke rol in de holocaust... en natuurlijk ook de aanslag waarbij Heydrich om het leven kwam in 1942.

En dan is er het verhaal van Jan Kubis en Jozef Gabcik, twee Tsjechische parachutisten die opgeleid worden om Heydrich te vermoorden, hoe ze werden verraden, en vooral ook hoe ze 8 uur lang weerstand bieden aan 800 (!) Nazi's.

Het derde verhaal is dat van de auteur zelf. Je leest gewoon mee hoe zijn roman tot stand komt, wat zijn gedachtegang is, hoe hij zijn onderzoek voert, waarom hij weigert om dialogen te schrijven (want die zijn sowieso onwaar want hij kan gewoon niet weten wat er exact gezegd werd),...

Je zou denken wat een merkwaardig boek, maar het leest echt als een TGV. En het is, ondanks de ietwat vreemde opzet, ongelooflijk spannend en onderhoudend. Ik vind het een ongelooflijk knap debuut. En het smaakt zeker naar meer. Absoluut.


Volgende boek op het menu: Het raadsel Spinoza. Ik ben benieuwd.


Prettig weekend!

Brandlucht of brandhout? (Boekrecensie)

Kun je een streep zetten door je afkomst en opnieuw beginnen - zonder familiebanden? De hoofdpersonen in deze roman proberen het eider op hun eigen manier - met verschrikkelijke gevolgen. Dat staat er op de achterflap van Brandlucht, het nieuwe boek van Erik Vlaminck.





Maar er staat nog meer te lezen:

"Net zoals bij "Suikerspin" heb ik ervoor gekozen om met Brandlucht een verhaal te schrijven met een donkere ondergrond, maar ook met de nodige humor. Om het boek te kunnen schrijven verbleef ik in Canada, in de streek rond London Ontario, waar veel Nederlandse en Vlaamse emigranten wonen. Hun vaak verstarde en met heimwee doordrenkte leefwereld vormt het decor voor Brandlucht."


Ik vind het eerst en vooral vreemd dat een auteur zelf schrijft dat de sfeer in zijn boek donker is, maar dat er wel de nodige humor gebruikt wordt. Dank u voor deze handleiding, maar ik bepaal graag zelf of ik iets al dan niet donker of grappig vind.

Ik heb dit boek gekocht na het lezen van een interview in De Standaard der letteren. Dit boek kreeg een ongelooflijke score van 5 (!) sterren. Dat moest ik in huis halen. Fout idee.

Misschien heb ik dit boek op een verkeerd tijdstip gelezen (vlak na Tonio). Dat kan, maar het contrast kan niet groter zijn. Tonio, was een en al emotie en tederheid, Brandlucht is - in mijn ogen - allesbehalve dat.

Ik moet eerlijk zijn, ik ben gestopt met lezen rond pagina 170 (had nog zo'n 70 pagina's te gaan). Na de tweede brand in het duivenhok. Het verhaal kon me gewoon niet boeien. Is het de toon waarop het verhaal verteld wordt? Of het verhaal zelf dat ik niet goed vind? Ik weet het niet. 't Is gewoon mijn ding niet. Ik vraag me zelfs af of die 5 sterren niet gewoon een drukfout zijn. Maar dan ben ik misschien wel grof, want het kan ook aan mij liggen.

Het zal wel aan mij liggen. Vast wel.

Boekbespreking: Tonio van A. F. Th. van der Heijden

Op eerste Pinksterdag van 2010 komt Tonio, het enig kind van A.F.Th. van der Heijden en Mirjam Rotenstreich, bij een verkeersongeval om het leven. Vroeg in de ochtend wordt hij ter hoogte van het Vondelpark, aangereden door een auto. Hij wordt in kritieke toestand naar het ziekenhuis vervoerd, maar nog diezelfde dag overlijdt hij aan zijn verwondingen. Hij was pas 21.





Om zijn verdriet te verwerken, schrijft Adri - zoals hij door zijn zoon genoemd wordt - een requiemroman. Het is een heel intens boek geworden, krachtig en eerlijk. Hij verontschuldigt zich ten opzichte van zijn vrouw omdat hij niet kan huilen. Maar hij schreeuwt het uit met zijn woorden. Zijn tranen zijn letters die de meest mooie zinnen vormen.

Je beleeft de rauwe emoties mee, de wanhoop, het ongeloof, het zelfverwijt. Je bent intiem getuige van hun leefwereld. Van toen Tonio nog leefde en erna. Ze gaan op zoek naar de laatste herinneringen van hun zoon, de laatste tastbare momenten.

Soms zegt hij dingen waarvan je weet dat het vaak zo is. Er is medelijden, maar niet te veel. Ik citeer:

"De juiste vrienden hebben, daar wilde ik in geen geval naar streven. Ze kwamen zoals ze kwamen. Het gevolg was wel dat iedereen maar in en uit liep, lang niet altijd met goede bedoelingen. De een snuffelde wat aan mijn huwelijk, de ander aan mijn zaken, een derde aan mijn werk in uitvoering. Ja, je wist nooit hoe die kennis nog voor ze van pas kon komen."

Tja. In nood kent men zijn vrienden zeker?

Een van de meest pakkende momenten in het boek was tijdens het "ter aarde bestellen" van Tonio. Voor hem voelde het aan als het ultieme verraad. Je keert je kind letterlijk de rug toe en laat hem moederziel alleen achter in die put. Nog zo'n beeldend fragment was toen ze de plaats des onheils bezochten net op het moment dat duizenden uitzinnige Hollandsupporters hun finaleplaats in de wereldbeker vierden. Zij staan daar temidden van een oranje massa stilletjes hun tranen te verbijten op de schelle tonen van de vuvuzela's.

Kan het contrast nog groter zijn?

Misschien denk je nu dat dit een ongelooflijk deprimerend of zelfs pathetisch boek is, maar zo heb ik het niet ervaren. Het is prachtig en bijzonder liefdevol geschreven - hij is dan ook een grootmeester in mooie volzinnen. Ik raad het echt iedereen aan. Je zal nog meer beseffen wat voor een gelukzak je bent.

Ik sluit af met nog een laatste citaat.

"Wat slijt, is niet wat achter ons ligt maar wat zich, krimpend, voor ons uitstrekt: de overgebleven tijd van leven."

Sterk. Ik wou dat het fictie was.

En hij nog meer.

Religie voor Atheïsten van Alain de Botton

Ik moet toegeven, ik kan moeilijk objectief zijn als het over Alain de Botton gaat. Ik ben gewoon fan. Ik heb al verschillende boeken van hem gelezen, en ik vind ze zeer onderhoudend en interessant. Statusangst, Architectuur van het Geluk... ik heb ze verslonden.

Voor de mensen die niet weten wie Alain de Botton is, hij is een hedendaagse filosoof die eindelijk eens op een niet academische toon spreekt. Je moet zijn teksten geen honderd keer lezen om te begrijpen waarover het nu echt gaat. Toegankelijk en vlot geschreven dus, en zo heb ik het graag.





Zijn laatste boek gaat over religie, en over het nut daarvan. En wat je zelf kan doen om het gemis van religie op te vangen. Hijzelf is overtuigd atheïst maar hij ziet wel in dat religies ook wel voordelen hebben. Voordelen die mensen vormen en maken tot wat ze zijn en die dus niet of nauwelijks toegankelijk zijn voor niet-gelovigen.

Hij zegt bijvoorbeeld dat religies ervan uitgaan dat ook volwassenen fouten maken, dat ze zich soms wel eens kinderachtig durven te gedragen. Religies houden daar rekening mee en schenken vergiffenis aan de hand van bijvoorbeeld een vastenperiode. In onze moderne vaak religieloze maatschappij moet een volwassen mens perfect zijn. Fouten maken is uit den boze en vergiffenis schenken al helemaal.

Het "er is niets" kan volgens, de Botton, behoorlijk deprimerend werken op de mens. En ik geef hem daar geen ongelijk in. Niet-gelovigen kunnen misschien wel een 'life changing' ervaring hebben door het lezen van een zinvol boek, maar hoelang draagt zoiets door? In sommige religies wordt er verwacht dat bepaalde teksten elk jaar opnieuw gelezen worden zodat hun effect niet verloren gaat.





De opzet van dit boek is dus eigenlijk om al het goede van verschillende religies over te nemen, zonder onderworpen te worden aan een of ander "geloof". Sommige oplossingen die hij aanreikt zijn op z'n zachtst gezegd utopisch, andere dan weer heel grappig gevonden. Maar ze zetten je wel aan het denken.

Het is duidelijk dat hij hier en daar wel de mosterd gehaald heeft bij Spinoza, een grote filosoof uit de 17de eeuw. Ook hij zag religie als eerder een manier om een mens te vormen, de bijbel was volgens Spinoza niet het woord van God, maar meer een leidraad voor een zinvol leven.

Nu ja, als je het over religie en zijn nut hebt, kom je al snel bij Spinoza terecht, dus verwonderlijk is dat niet.


Kortom, een aanrader dus.